Anale incontinentie

Ongewild verlies van ontlasting of winden (incontinentia alvi of ontlastingsincontinentie) komt meer voor dan men aanvankelijk dacht; en niet alleen op hogere leeftijd. Vrouwen hebben er vaker last van dan mannen en meestal begint het pas echt een probleem te worden na de menopauze. Bij goed navragen blijkt vaak dat de klachten toch eigenlijk al langer bestonden, maar dat ze pas naar een arts gaan als het een ernstig probleem is geworden. Dus ondanks het feit dat het een enorme invloed kan hebben op het dagelijks leven, wordt er uit schaamte weinig of niet over gesproken, zelfs niet met de huisarts.  

 Hoe ontstaat de incontinentie? Er zijn vele oorzaken van ontlastingsincontinentie. De meeste berusten op een minder goede werking van de kringspier door beschadiging van de kringspier tijdens de bevalling of een operatie. Een langer bestaande verzakking van de endeldarm (rectumprolaps) kan ook tot incontinentie leiden. Minder vaak is de incontinentie ontstaan door een beschadiging van de zenuwen die de kringspier en de bekkenbodemspieren aansturen zoals bij bepaalde neurologische ziektes (multiple sclerose) of een open ruggetje (spina bifida),  door aangeboren afwijkingen van de bekkenbodem of na bestraling. Ook kan incontinentie ontstaan door ontsteking van het slijmvlies van de endeldarm (proctitis), chronische diarree of chronische obstipatie (verstopping).

 Klachten De ernst van de klachten kunnen verschillen van pijn en jeuk aan de anus tot ongewild windjes laten, van alleen bevuilen van de onderbroek tot echt in de broek poepen zonder het te voelen.  

 Diagnose en onderzoek Meestal is uw verhaal en het lichamelijk onderzoek al voldoende om de diagnose te stellen. Soms zal nader onderzoek nodig zijn, zoals een kijkonderzoek van de darm (endoscopie), een druk- en/of volumemeting (anale mano- en voluminometrie), een endo-echografie (echografie van binnenuit) van de anus en de endeldarm of een defaecografie (röntgenonderzoek). Vaak wordt U gevraagd om een dagboek bij te houden, een zgn continentie dagboek. Hiermee krijgt de arts een goede indruk van de ernst van de incontinentie. Bovendien kan na de ingestelde behandeling het dagboek opnieuw ingevuld worden en zo kan er ‘gemeten’ worden of Uw klachten verminderd zijn.

 Behandeling Het is afhankelijk van de oorzaak, Uw leeftijd en Uw gezondheidstoestand welke behandeling voor u de beste is.  

  • Niet operatieve behandelingen.

Indien er geen sprake is van een gescheurde anale kringspier, wordt veelal (in eerste instantie) gekozen voor een niet operatieve behandeling.  

  • Regulering van de stoelgang

Het kan zinvol zijn om de stoelgang beter te reguleren; dat wil zeggen met vezelrijke voeding of vezelhoudende medicijnen de stoelgang meer samenhang te geven. Ook adviezen als regelmatig eten en drinken kan zinvol zijn.   

  • Fysiotherapie van de bekkenbodem

Samen met een geregistreerde bekkenfysiotherapeute leert U hoe U de spieren op de juiste manier aan moet spannen. Het is de bedoeling dat U als de behandeling is beëindigd, zelf doorgaat met de oefeningen. Net als tandenpoetsen, is het raadzaam om ze in Uw dagelijks schema in te bouwen. Om te laten zien wat het effect is van Uw oefeningen, kan er gebruik gemaakt worden van biofeedback training. Terwijl U de spieren aanknijpt ziet U wat voor effect dit heeft. Dit kan door middel van een apparaat dat Uw beweging omzet in een grafiek. Het kan ook mbv echografie. Electrostimulatie is een extra stimulatie van de spieren middels kleine stroomstootjes. Vaak wordt deze techniek als ondersteuning gebruikt.   

  • Darmspoeling

Hierbij wordt de darm ‘leeggespoeld’, zodat U de rest van de dag zonder angst voor lekkage de deur uit kunt. Er zijn verschillende spoelsystemen in de handel (Coloplast, Braun). De in incontinentie gespecialiseerde verpleegkundige legt U uit hoe U het systeem kunt gebruiken en bepaalt welk systeem het beste is voor U. Darmspoelen is een intensieve bezigheid, en kan een goede tijdelijke oplossing zijn of een laatste behandeling voordat tot het aanleggen van een stoma (zie onder) wordt overgegaan.   

  • Hulpmiddelen

Er bestaan anale tampons die als een stop functioneren. In de regel is dit wel een tijdelijke oplossing, maar geen definitieve. De tampon geeft nogal wat klachten, zeker als het gevoel in de anus normaal is.  

  • Operatie
  • Sacrale neuromodulatie

De sacrale neurostimulatie is een techniek die de laatste jaren bewezen heeft nuttig te zijn bij een heleboel patiënten met incontinentie voor ontlasting. Aanvankelijk dacht men dat het alleen zou werken indien de sluitspier heel was, maar het blijkt ook een zinvolle behandeling te zijn indien er wel een scheur van de sluitspier is. De behandeling wordt in 2 sessies uitgevoerd: een testfase en een implantatiefase. Voor de testfase wordt (meestal) onder plaatselijke verdoving een heel dun metalen draadje (electrode) bij de zenuwuiteinden in het heiligbeen aangelegd. Met behulp van een uitwendige pacemaker worden stroomstootjes via dit draadje doorgegeven naar de zenuwen. Als de resultaten van de testfase goed zijn, wordt besloten om in een 2e sessie een pacemaker onderhuids in te brengen. Hierna is controle nodig om de pacemaker juist in-  en evt. bij te stellen. Omdat het een hele dure behandeling is, wordt de behandeling tot nu toe alleen maar in 3 ziekenhuizen in NL aangeboden. De Proctos Kliniek is nog in onderhandeling met de zorgverzekeraars om deze behandeling aan te kunnen bieden. Sacrale neuromodulatie wordt ook al in nu nog experimentele setting toegepast bij chronische obstipatie (vooral bij jongere patienten) en chronische bekkenpijn. Het lijkt veelbelovend.  

  • Herstellen van de sluitspier (=sphincterplastiek)

Het chirurgisch herstellen van de sluitspier heeft de meeste kans op een goed resultaat als dat meteen na de inscheuring gebeurd. In de regel is dat dus direct na de bevalling. Het is belangrijk dat de uitgebreidheid van de scheur goed en vakkundig wordt bepaald, zodat alle lagen op de juiste manier gehecht kunnen worden. Ook in het eerste jaar na de inscheuring (bevalling) kan het nog zinvol zijn. De resultaten van latere hersteloperaties zijn over het algemeen teleurstellend. De voor- en nadelen zullen echter per patient afgewogen moeten worden.   

  • Inbrengen van een kunst-sluitspier

Indien er helemaal geen sluitspier meer is, kan gekozen worden voor een kunstsluitspier. Dit is een bandje dat onderhuids wordt ingebracht en dat via een pompsysteem gevuld en geleegd kan worden. Deze operatie wordt tegenwoordig bijna niet meer uitgevoerd.   

  • Spierplastiek

Hierbij wordt een nieuwe sluitspier gemaakt; meestal wordt daar een beenspier (m.gracilis) voor gebruikt. Vaak wordt deze operatie gecombineerd met een pacemaker om de spier te stimuleren. Ook deze operatie wordt tegenwoordig bijna niet meer uitgevoerd.   

  • Percutane neurostimulatie (PTNS)

Deze techniek lijkt erg op de sacrale neuromodulatie (zie boven). Het verschil is dat de zenuw (n.tibialis) via een klein naaldje, dat aan de binnenkant van de enkel wordt aangebracht, wordt gestimuleerd. Op deze manier worden de zenuwen rond de anus en de endeldarm bereikt. De behandeling is intensief gedurende 3 maanden, maar heeft veelbelovende resultaten. Hoe lang het resultaat aanhoudt is nog niet goed bekend. Dezelfde techniek wordt al toegepast bij de overactieve blaas. Tot nu toe is deze behandeling nog niet erkend als bewezen effectief. De  eerste studies zijn echter afgerond en de verwachting is dat het daarna niet lang zal duren voordat de aanvraag om deze behandeling op te nemen als een te verzekeren prestatie krachtens de Zorgverzekeringswet in geval van incontinentie voor ontlasting, wordt aangevraagd bij het College van Zorgverzekeringen (CVZ).   

  • Stoma

Alleen bij die patienten waar bovenbeschreven technieken mislukken of om overige zwaarwegende redenen, kan gekozen worden voor het aanleggen van een stoma. Een stoma is een niet natuurlijke uitgang van de darm, en wordt altijd operatief en op de buik aangelegd. Het stoma wordt afgedekt met een klein luchtdichtzakje, dat regelmatig verschoond wordt.   Heeft U nog vragen naar aanleiding van deze informatie neem dan gerust contact op met de Proctos Kliniek in Bilthoven: 030-2250260 of stuur een email naar info@proctoskliniek.nl.