Fissuren

Een fissura ani is een pijnlijk kloofje in de anus. Het verloopt in de lengterichting en bevindt zich meestal in de middellijn aan de voor- of achterkant van de anus. Meestal is het niet te zien van buiten. Als de fissuur langer bestaat is er vaak een goedaardige aangroeiing van het slijmvlies (sentinele poliep) zichtbaar. Dit kan men onterecht voor aambei aanzien.

Klachten

Een fissura ani geeft meestal klachten in de vorm van een scherpe pijn tijdens of na de stoelgang, vaak met wat bloedverlies. Er zijn 2 soorten fissuren: de acute en de chronische.

Hoe ontstaat een fissuur?

• De acute fissuur ontstaat vaak na een harde ontlasting, een periode van diarree of een trauma. Meestal is er dan ook sprake van bloedverlies, en wordt een gevoel van ‘de huid die openscheurt beschreven’.  Dit type fissuur geneest vaak snel, zolang er geen sprake is van harde ontlasting. Zorg er dus voor dat Uw ontlasting zacht is.
• De chronische fissuur is het gevolg van een acute fissuur die niet geneest. De fissuur geneest niet omdat de inwendige sluitspier verkrampt raakt. Dit wordt veroorzaakt via een reflex waar onze hersenen geen controle over hebben, en het wordt nog eens versterkt doordat er angst ontstaat om naar de wc te gaan. Mogelijk hebben een chronisch verhoogde druk op de inwendige sluitspier door verzakking van de darm en/of een zwakke uitwendige sluitspier hier ook mee te maken, maar dat is nog niet wetenschappelijk bewezen.

Door die verkramping passeert de ontlasting nog moeilijker en bovendien ontstaat een verminderde doorbloeding van het slijmvlies waardoor de fissuur ook slechter kan genezen. Nog meer pijn leidt tot nog meer angst waardoor een vicieuze cirkel ontstaat die het dagelijks leven uiteindelijk ernstig kan beinvloeden.

Diagnose en onderzoek

Meestal zijn de klachten zo duidelijk, dat lichamelijk onderzoek alleen voldoende is. Veel mensen zijn bang voor kanker als ze zoveel pijn in hun anus hebben. In de meeste gevallen van anale pijn is er echter sprake van een fissuur of een andere goedaardige proctologische aandoening. Indien het bij het lichamelijk onderzoek niet duidelijk is, of het bloedverlies doorgaat na genezing van het kloofje zal een inwendig onderzoek van de darm (een scopie) gedaan moeten worden om een andere oorzaak van het bloedverlies uit te sluiten.

In een klein aantal gevallen blijkt er in plaats van een fissuur sprake te zijn van een klein abces tussen de 2 sluitspieren in. Een abces is een wat verder gevorderde ontsteking, waarbij pus is ontstaan. Meestal is er dan dus ook pusverlies uit de anus.

De behandelingsmogelijkheden

Een fissura ani reageert over het algemeen goed op eenvoudige maatregelen zolang die maar op tijd worden gestart.

In de eerste plaats zal de stoelgang zacht gehouden moeten worden. U kunt dit proberen door regelmatig te eten, voldoende plantaardige vezels (zemelen, bruinbrood) te eten en veel water te drinken (zo’n 1,5-2 liter per dag). Ook is het belangrijk om de tijd te nemen als u op het toilet zit. Eventueel zijn er medicijnen om de stoelgang zacht te houden. Het is overigens niet aan te bevelen om diarree te veroorzaken.

Gaat het niet over dan is meestal een medische behandeling nodig.

• Isosorbidedinitraatzalf (ISDN)-zalf of Diltiazem zalf

Dit zijn beide zalven die plaatselijk spierverslapping geven van de inwendige sluitspier. Diltiazem heeft wat minder bijwerkingen (hoofdpijn) maar moet gemaakt worden in de apotheek. De werkzame stof veroorzaakt ook vaatverwijding waardoor de fissuur beter doorbloed wordt en dus beter kan genezen.

De zalf moet 3-4 keer per dag in de anus op de fissuur gesmeerd worden en niet op de huid eromheen. Breng daarvoor de helft van Uw bovenste vingerkootje naar binnen en maak een draaiende beweging. Het is raadzaam om een condoompje om de vinger te doen, knip evt. de vinger van een plastic handschoen af.

Normaal gesproken wordt minimaal 6 weken behandeld, als de klachten snel afnemen, kunt U overwegen om de frequentie van het smeren te verlagen. Als U al enige maanden klachten had van de fissuur, stop dan nooit van de een op de andere dag met de zalf.

• Botuline injectie

Er wordt botuline gespoten in de kringspier. Botuline verlamt een aantal spiervezels, waardoor de verhoogde spanning van de kringspier opgeheven wordt. Het is een tijdelijke verlamming, U wordt dus niet incontinent. Het kan plaatsvinden in de spreekkamer. Helaas komt de fissuur in een aantal gevallen toch terug.

• Fysiotherapie

Indien bovengenoemde behandelingen niet helpen en/of er sprake is van anisme. Eventueel kan dit gecombineerd worden met het zelf oprekken van de sluitspier dmv speciale conussen.

• Operatie

o   Een fissurectomie is het schoonmaken van de fissuur. Deze operatie kan erg zinvol zijn als de fissuur al lang bestaat en de randen van de fissuur avitaal (=wit) zijn. De fissuur zal dan ook nooit genezen.

o   Bij een verschuivingsplastiek wordt de fissuur helemaal weggenomen en er wordt nieuw weefsel van net buiten de anus voor in de plaatst gehecht. Deze ingreep wordt niet heel vaak gedaan vanwege een kleine kans op incontinentie.

o   Bij een manuele anale dilatatie wordt onder narcose de sluitspier voorzichtig opgerekt. Deze ingreep wordt eigenlijk bijna niet meer uitgevoerd vanwege de kans op incontinentie. Het zlef oprekken van de anus mbv de conussen (zie Fysiotherapie) is veel veiliger.

o   Bij een laterale interne sfincterotomie (LIS) wordt de inwendige sluitspier doorgenomen. Deze operatie helpt over het algemeen erg goed tegen de pijn, maar geeft zeker bij vrouwen die vaginale bevallingen hebben gehad een verhoogde kans op incontinentie op lange termijn. De ingreep wordt in Nederland bijna nooit meer uitgevoerd.

Complicaties

Een fissuur kan leiden tot een vicieuze cirkel waarbij de pijn een grote rol gaat spelen in het dagelijks leven van de patient. Het is niet ongebruikelijk dat iemand zelfs niet meer in staat is om te werken. De pijn in de anus verandert namelijk van gevolg in oorzaak, zo belandt U in die vicieuze cirkel. Het is belangrijk om op tijd medische hulp te zoeken, de kans van slagen van de behandeling is dan veel groter.

• Anisme of levator ani syndroom

Bij anisme is er sprake van een verkeerde ‘poep’ beweging. Normaal gesproken ontspant de bekkenbodemspier zich, maar bij dit syndroom spant hij juist aan. We noemen dat een paradoxale contractie. Vroeger kon dat alleen aangetoond worden met een onderzoek waarbij de druk wordt gemeten in de anus (manometrie). Tegenwoordig kan het ook goed met de echografie worden waargenomen. Het opnieuw leren poepen met behulp van een bekkenbodem fysiotherapeut is meestal de beste behandeling.