Anale fissuur (fissura ani)

Een anale fissuur is een kloofje of een scheurtje in het slijmvlies van de anus. Vaak loopt de fissuur in de lengterichting van de bilspleet, aan de voorkant of achterkant van de anus. Anale fissuren komen vooral voor bij jonge mensen en mensen van middelbare leeftijd.

Wat is een anale fissuur?

Een anale fissuur is een pijnlijk scheurtje in het slijmvlies van de anus, ook wel anuskloof of fissura ani genoemd. Het verloopt in de lengterichting en bevindt zich meestal in de middellijn aan de voor- of achterkant van de anus. Soms is het vanaf de buitenkant niet zichtbaar. Als de fissuur langer bestaat, is er vaak een goedaardige aangroeiing (wild vlees) van het slijmvlies (sentinel poliep) zichtbaar en/of voelbaar. Dit kan men onterecht voor een aambei aanzien.

Er zijn twee soorten fissuren.

  • Acute fissuur:
    De acute fissuur ontstaat vaak na een harde ontlasting, een periode van diarree of een trauma. Meestal is er dan ook sprake van bloedverlies en wordt een gevoel van ‘de huid die openscheurt’ beschreven. Dit type fissuur geneest vaak snel, zolang er geen sprake is van harde ontlasting.
  • Chronische fissuur:
    De chronische fissuur is het gevolg van een acute fissuur die niet geneest. De fissuur geneest niet omdat de inwendige sluitspier verkrampt (hypertonie). Dit wordt veroorzaakt door een reflex waar onze hersenen geen controle over hebben. Door de verkramping passeert de ontlasting moeilijker en kan bovendien een verminderde doorbloeding van het slijmvlies ontstaan waardoor de fissuur ook slechter kan genezen.

Een fissuur kan leiden tot een vicieuze cirkel waarbij de pijn een grote rol gaat spelen in het dagelijks leven van de patiënt. Het is niet ongebruikelijk dat iemand zelfs niet meer in staat is om te werken. De pijn in de anus verandert namelijk van gevolg in oorzaak, zo belandt u in die vicieuze cirkel. Het is belangrijk om op tijd medische hulp te zoeken, de kans van slagen van de behandeling met bijvoorbeeld bekkenfysiotherapie of Diltiazempreparaat/ISDN zalf is dan veel groter. 

Symptomen en klachten bij een anale fissuur

Symptomen en klachten bij een anale fissuur zijn:

  • Pijn: Een fissura ani geeft meestal erge pijnklachten in de vorm van een scherpe pijn tijdens of na de stoelgang. Vaak wordt een gevoel van ‘de huid die openscheurt’ beschreven.
  • Bloedverlies: Meestal is bij een anale fissuur ook sprake van wat bloedverlies.
  • Ontsteking: In zeldzame gevallen kan er bij een anuskloofje een ontsteking ontstaan waar pus uitkomt.

Oorzaken van een anale fissuur

Er zijn een aantal oorzaken van een fissuur:

  • Verstopping: Door verstopping, harde ontlasting of hard persen kan een anale fissuur ontstaan. 
  • Verkramping van de kringspier: Soms hebben mensen door de pijn last van verkramping van de kringspier. Dit wordt veroorzaakt door een reflex waar onze hersenen geen controle over hebben. We noemen dit ook wel hypertonie. De verkramping zorgt ervoor dat ontlasting moeilijker kan passeren. Door de verkramping van de kringspier vermindert ook de doorbloeding in de kringspier. Hierdoor genezen wondjes, zoals fissuren, minder goed.
  • Chronische darmontsteking: Wondjes en fissuren bij de anus komen voor als verschijnsel bij chronische darmontstekingen en met name bij de ziekte van Crohn.

Vicieuze cirkel

Door de verkramping passeert de ontlasting moeilijker waardoor meer pijn ontstaat. Dit kan leiden tot angst om te poepen waardoor de bekkenbodemspier tijdens het poepen niet goed meer kan ontspannen (anisme). Er kan gemakkelijk een vicieuze cirkel ontstaan die het dagelijks leven uiteindelijk ernstig kan beïnvloeden.

Anisme - chronische fissuur

Tips en adviezen bij een anale fissuur

Om anale fissuren te voorkomen of verhelpen, is het belangrijk om te zorgen dat de ontlasting zacht en soepel is. De kans dat fissuren ontstaan is dan klein en bestaande wondjes krijgen de kans om te genezen. Onderstaande adviezen helpen de ontlasting zacht en soepel te houden:

  • Eet regelmatig en vezelrijk; Eet voldoende vezels. Vezels nemen vocht op en zorgen daardoor voor een goede darmwerking. Hierdoor blijft de ontlasting zacht en soepel. Vezels zitten met name in groente, fruit en volkorenproducten. Een gezonde gevarieerde voeding bevat alle voedingsstoffen die je dagelijks nodig hebt. Bekijk hier of u voldoende vezels eet.
  • Controleer of u gezonde ontlasting heeft; Onderstaande video geeft uitleg over hoe u gezonde ontlasting kunt herkennen.
  • Drink voldoende; Drink dagelijks minstens 1,5 tot 2 liter vocht. Drink niet te veel koffie, thee, koolzuurhoudende dranken. Deze prikkelen de anus en daarvan kunnen uw klachten verergeren.
  • Beweging; Door regelmatig te bewegen wordt de darmbeweging gestimuleerd en kan je verstopping voorkomen. Als je veel zit of lang achter elkaar staat, is de kans op verstopping groter.
  • Hygiëne; Gebruik alleen zacht toiletpapier of spoel de anus af met de douche. Dep vervolgens de anus goed droog. Gebruik weinig of geen zeep en gebruik geen vochtige toiletdoekjes. Dit kan de jeuk en irritatie rond de anus verergeren. Je kunt ook een wattenschijfje met olie gebruiken. Een warm bad kan helpen tegen jeuk en pijn.
  • Gezond toiletgedrag; Ga niet gehaast naar het toilet en ga bij aandrang. Het ophouden zorgt ervoor dat de poep verder indikt waardoor de kans op verstopping toeneemt. Als je aandrang hebt, pers je voorzichtig mee. Pers niet als er geen aandrang is. Neem een juiste toilethouding aan: rechtop, ontspannen en met uw voeten op een voetenbankje.

Onderzoek en diagnose bij een anale fissuur

Meestal zijn de klachten zo duidelijk, dat uitwendig lichamelijk onderzoek alleen al voldoende is. Veel mensen zijn bang voor kanker als ze zoveel pijn in hun anus hebben. In de meeste gevallen van anale pijn is er echter sprake van een fissuur of een andere goedaardige proctologische aandoening. Indien het bij het lichamelijk onderzoek niet duidelijk is, of indien het bloedverlies doorgaat na genezing van het kloofje, zal een inwendig onderzoek van de darm (een endoscopie) gedaan moeten worden om een andere oorzaak van het bloedverlies uit te sluiten.

Hier kunt u meer informatie vinden over de onderzoeken.

Behandelen van een anale fissuur 

Een fissura ani reageert over het algemeen goed op eenvoudige maatregelen zolang die maar op tijd worden gestart. Eenvoudige behandelingen voor een anale fissuur zijn:

  • Pijnstilling: Allereerst moet de pijn worden bestreden met pijnstillers. Flink zijn en de pijn verbijten is beslist geen goed idee. Hierdoor kan de fissuur juist moeilijker genezen en chronisch worden.
  • Zachte ontlasting: Minstens zo belangrijk: zorg voor zachte ontlasting. Bij het onderdeel tips vindt u adviezen die u helpen de ontlasting zacht en soepel te houden.
  • Medicijnen: Eventueel zijn medicijnen nodig om de stoelgang zacht te houden.

Gaan de klachten van de fissuur niet over? Dan is meestal een medische behandeling nodig. Goede pijnstilling en zachte ontlasting blijven bij onderstaande aanvullende behandelingen heel belangrijk!

Diltiazempreparaat zalf of ISDN (Isosorbidedinitraat) zalf

Bij een anale fissuur verbetert Diltiazempreparaat of ISDN zalf/gel/crème de doorbloeding van de huid van de anus. Ook heeft het een verslappende werking op de spanning van de inwendige kringspier. Hierdoor kan de fissuur genezen. Een bijwerking van ISDN-zalf is nog wel eens hoofdpijn. Diltiazempreparaat heeft in het algemeen minder bijwerkingen dan ISDN.

De zalf moet 3-4 keer per dag in de anus op de fissuur gesmeerd worden en niet op de huid eromheen. Breng daarvoor de helft van uw bovenste vingerkootje naar binnen en maak een draaiende beweging. Het is raadzaam om een condoompje om de vinger te doen (knip eventueel de vinger van een plastic handschoen af). Onderstaand vindt u een instructiefilm voor het inbrengen van de Diltiazempreparaat zalf:

Normaal gesproken wordt er minimaal 6 weken behandeld, als de klachten snel afnemen, dan kunt u na overleg met uw arts, de frequentie van het smeren afbouwen. Als u al enige maanden klachten had van de fissuur, stop dan nooit van de een op de andere dag met de zalf.

Bekkenfysiotherapie

Indien behandeling met zalf niet helpt en/of er sprake is van anisme wordt bekkenfysiotherapie aangeraden. U krijgt dan specifieke oefeningen en adviezen over de juiste houding op het toilet en op gebied van ontspanning. Bij anisme moet opnieuw geleerd worden hoe de spieren tijdens het poepen te gebruiken. Eventueel kan deze therapie gecombineerd worden met het zelf oprekken van de sluitspier. U leert hoe u dit thuis kunt doen met eventuele speciale hulpmiddelen (conussen).

Operaties bij een anale fissuur

Wanneer de klachten blijven bestaan, ook na langdurige behandeling met bovenstaande middelen en toepassen van de leefstijl adviezen, is het noodzakelijk om verdere behandeling, een operatie, in te zetten.

Botulinetoxine injectie

Botulinetoxine verlamt een aantal spiervezels, waardoor de verhoogde spanning van de kringspier opgeheven wordt. Het wordt in de inwendige kringspier gespoten. Het is een tijdelijke verlamming. U wordt dus niet incontinent, al kan dat wel tijdelijk optreden. De behandeling wordt vaak gecombineerd met een onderzoek onder narcose en het eventueel schoonmaken van de fissuur.

Fissurectomie

Een fissurectomie is het schoonmaken van de anale fissuur. Deze operatie kan succesvol zijn als de fissuur al lang bestaat en de randen van de fissuur avitaal (=wit) zijn. De fissuur zal dan ook nooit genezen. Deze behandeling wordt ook gecombineerd met een Botulinetoxine injectie.

Verschuivingsplastiek

Bij een verschuivingsplastiek wordt de fissuur helemaal weggenomen. Er wordt nieuw weefsel van net binnen de anus voor in de plaats gehecht.

Manuele anale dilatatie

Bij een manuele anale dilatatie wordt, onder narcose, de sluitspier voorzichtig opgerekt. Het zelf oprekken van de anus met de conussen (zie bekkenfysiotherapie) is een veiliger methode.

Laterale interne sfincterotomie (LIS)

Bij een laterale interne sfincterotomie (LIS) wordt de inwendige sluitspier doorgenomen. Deze operatie helpt over het algemeen erg goed tegen de pijn, maar geeft zeker bij vrouwen die vaginale bevallingen hebben gehad een verhoogde kans op incontinentie op lange termijn.

Mogelijke complicaties na behandeling van een anale fissuur

Na de behandeling van een anale fissuur kunnen soms complicaties ontstaan. De meest voorkomende zijn:

  • Anisme: Bij anisme is er sprake van een verkeerde ‘poep’ beweging. Normaal gesproken ontspant de bekkenbodemspier zich, maar bij dit syndroom spant hij juist aan. We noemen dat een paradoxale aanspanning (=contractie). Het opnieuw leren poepen met behulp van een bekkenbodem fysiotherapeut is meestal de beste behandeling.
  • Intersphincterisch abces: In een klein aantal gevallen kan een abces ontstaan in de wond tussen de twee sluitspieren in. Een abces is een wat verder gevorderde ontsteking, waarbij pus is ontstaan. Meestal is er dan ook sprake van pusverlies uit de anus.